İNBOSDER’den Srebrenitsa’nın 31. Yılında “Unutmayın” Çağrısı

İnegöl Bosna-Hersek Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği (İNBOSDER), Srebrenitsa Soykırımı’nın 31. yılı dolayısıyla 11 Temmuz 2026’da yazılı açıklama yayımladı. Yönetim Kurulu adına açıklama yapan Başkan Mukadder Seymen, aradan geçen yıllara rağmen bazı Srebrenitsalıların akıbetinin hâlâ belirlenemediğini ifade etti.

Açıklamada, Temmuz 1995’te Birleşmiş Milletlerin koruması altında olması gereken Srebrenitsa ve çevresinde 8 binden fazla Müslüman Boşnak erkek ile çocuğun sistematik biçimde öldürüldüğü hatırlatıldı.

“Soykırım yalnızca Srebrenitsa ile sınırlı değildi”

İNBOSDER, Bosna Savaşı sırasında Boşnak sivillere yönelik saldırıların yalnızca Srebrenitsa’da yaşanmadığını vurguladı. Bosna-Hersek’in farklı bölgelerinde gerçekleştirilen bombardımanlar ve diğer askerî saldırılarda çok sayıda sivilin hayatını kaybettiği belirtildi.

Açıklamada; Biyelyina, Foça, Vişegrad, Priyedor, Zvornik, Snagovo, Glogova, Ahmiçi, Stupni Do, Tuzla ve Saraybosna’daki saldırılar, savaş döneminin ağır sivil kayıplara yol açan olayları arasında sıralandı.

Saraybosna kuşatmasındaki sivil kayıplar hatırlatıldı

Dernek açıklamasında, Bosna-Hersek’in başkenti Saraybosna’nın savaş sırasında 44 ay boyunca kuşatma altında kaldığına dikkat çekildi.

İNBOSDER’in paylaştığı verilere göre şehirdeki bombardımanlar ve keskin nişancı saldırıları sonucunda 1.601’i çocuk olmak üzere toplam 11 bin 541 kişi hayatını kaybetti. Ölenler arasında az sayıda Sırp ve Hırvat sivilin de bulunduğu kaydedildi.

8 bin 372 kişinin kimliklendirme süreci devam etti

Açıklamada, Srebrenitsa ve çevresinde öldürülen 8 bin 372 Müslüman Boşnak erkek ve çocuğun kalıntılarına ilişkin kimlik tespit çalışmalarının uzun yıllardır sürdüğü belirtildi.

Bazı kurbanlara ait kemik parçalarının farklı toplu mezarlarda bulunduğu, DNA eşleşmesiyle kimliği belirlenen kalıntıların ailelerine teslim edilerek defnedildiği aktarıldı. İNBOSDER, buna rağmen hâlâ akıbeti belirlenemeyen kişilerin bulunduğunu bildirdi.

“Srebrenitsa hiçbir zaman unutulmamalı”

İNBOSDER Başkanı Mukadder Seymen, Srebrenitsa’da yaşananların insanlığın ortak hafızasında korunması gerektiğini ifade etti.

Seymen, “11 Temmuz’da insanlığın ortak ayıbı olan Boşnak Soykırımı ve Srebrenitsa hiç unutulmasın” çağrısında bulundu.

BOŞNAK SOYKIRIMINDA SREBRENİTSA KATLİAMI

Eski Yugoslavya’ya ilişkin kurulmuş Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi, Srebrenica (Srebrenitsa)’nın Temmuz 1995’teki işgalinden itibaren gerçekleştirilmiş katliamlarda 8.000’den fazla Boşnak erkeği ve erkek çocuğunun katledildiğini öne sürmektedir.

Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi, “Yapılanların, şaşırtıcı sayıdaki cinayetlerle katliam operasyonunun büyüklüğü ve niteliğinin; sistematik ve organize bir şekilde gerçekleştirilmesinin, kurbanlara yönelik planlı ve acımasız bir şekilde, ve -kanıtlardan da anlaşıldığı üzere- açık bir kast unsuru taşıması bakımından; ele geçirilmiş veya teslim olmuş her bir Boşnak erkeğini yoketmek amacıyla gerçekleştirildiğini; bunun ise, kuşkuya yer vermeyecek şekilde bir soykırım olduğunun kanıtlandığını” açıklamaktadır.

Srebrenitsa’nın kuşatılması

Mart 1995’te, Bosna-Hersek’teki savaş, dördüncü senesini doldurmaktaydı.

Çok az sayıdaki insan, Bosna’yı Sırbistan’dan ayıran Drina nehri vadisinde bulunup, Birleşmiş Milletler Koruması altındaki kuşatılmış Srebrenitsa’daki Sırp olmayan unsurların vahşice ve sistematik bir biçimde yok edilmesinin gerçekleştirileceğini tahmin edebilirdi.

Temmuz 1995’te Srebrenitsa, savaş boyunca Bosna Sırp Güçleri (VRS)’nin etnik temizliğine tabi tutulan Doğu Bosna’daki şehir ve köylerden gelmiş, yaklaşık 40.000 mülteciye ev sahipliği yapmakta idi.

Srebrenitsa, yaklaşık 20 km güneyindeki Žepa (Jepa) kentiyle birlikte, Bosna Hükümet Güçleri’nin Drina nehri boyunca denetimleri altında tuttukları tek bir bölgeydi.

Savaş boyunca Srebrenitsa, Bosna Sırp Güçleri’nce kuşatılarak muhasara altında tutulan, nehrin her iki tarafından sürekli bombalanan, sakinlerinin gıda ve tıbbı malzeme eksikliği çektiği, siviller için güvenli bir sığınak oluşturma düşüncesiyle sınırlı sayıda barışseverin çabalarıyla Birleşmiş Milletler’in “güvenli bölge” ilan etmek zorunda kaldığı bir bölgeydi.

Katliam planı

Eski Yugoslavya’ya ilişkin kurulmuş Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi’nce suçlanıp yargılanan Radovan Karadžic (Karaciç), Mart 1995’te, Srebrenitsa ve Jepa’daki sivilleri bölgeden ayrılmaya zorlamayı amaçlayan bir girişim şeklindeki katliam planını içeren “7 no.lu Nihai Emir Yönergesi”ni yayınladı.

Yönerge, Bosna Sırp Güçleri’ni, “Srebrenitsa ve Jepa sakinlerini, daha fazla hayatta kalacak veya yaşacakları konusundaki ümitlerini tüketecek, bir bütün olarak güvensizliğin dayanılmaz ortamına” sokmakla görevlendirmekteydi.

Bosna Sırp Güçleri’nin insani yardıma engel olması, kuşatılmış bölgedeki mülteciler açısından dayanılmaz ve korkunç insanî sonuçlar yaratacak etkisini arttırdı.

Bosna Sırp Güçleri, 6 Temmuz’da, Krivaja-95 (Krivaya-95) olarak bilinen askeri saldırıyı başlattı.

Birkaç gün süren yoğun bombardımanın hedefleri ise, Srebrenitsa kenti ile Hollanda UNPROFOR Taburu’nun mıntıka ve denetim noktalarıydı.

11 Temmuz’da, Srebnitsa’nın da içinde olduğu kuşatma bölgesi nihayet düştü.

Birleşmiş Milletler, yetkisi altındaki “güvenli bölge”yi korumak için hava güçlerini kullanacağı konusunda yaptığı uyarılara rağmen, bunu yerine getirmedi.

Bosna Sırp Güçleri’nin kuşatma bölgesi içinde ilerlemesi nedeniyle, hayatlarından endişe duyan çoğu kadın, çocuk ve yaşlıdan oluşmuş binlerce Boşnak sivil, Srebrenitsa’dan, Potočari (Potoçari)’nin birkaç mil kuzeybatısında bulunan Hollanda Taburu mıntıkasına doğru, korunmak için çaresizce, kaçmaya başladılar.

Bu arada, kuşatma bölgesi civarı köylerde yaşayan Boşnak erkeklerin ise, çoğu toplatılmıştı.

11 Temmuz akşamının ilerleyen saatlerinde, emniyet altında olabilmek için, hem asker hemde sivillerden oluşan kafileler halindeki yaklaşık 10-15.000 erkek, Bosna Sırp Güçleri’nin denetimindeki birkaç bölgeden geçmek zorunda olduklarını bilerek, Bosna-Hersek Ordusu’nun denetimi altındaki Tuzla istikametine doğru yola çıkmışlardı.

Bu arada Bratunac (Bratunats) Hotel Fontana’da Bosna Sırp Güçleri ile BM-Hollanda Taburu’ndan oluşan temsilciler; ikinci ve üçüncüsüne ise, Boşnakların “gayri-resmi” temsilcilerinin de iştirakiyle üç kez bir araya geldiler.

Taraflar, Potoçari ve çevresinden 10.000’nden fazla Boşnağın nakledilebilmesi için görüştüler.

Bosna Sırp Güçleri komutanı Ratko Mladić, Boşnak temsilcilerine “Ya hayatta kalabilir, ya da yok olursunuz. Hayatta kalmanız için, silahlanmış tüm erkeklerin silahlarını Bosna Sırp Güçleri’ne teslim etmeleri gerektiğini” söyledi.

12 Temmuz sabahı, Bosna Sırp askeri ve sivil yetkilileri, Potoçari’deki Boşnak erkekleri ayırıp infaz etme kararını aldılar.

Aynı gün içerisinde İçişleri Bakanlığı ve Bosna Sırp Güçleri, kadınlar, çocuklar ve yaşlılar arasından ayırmaya başladıkları 15-65 yaşları arasındaki erkeklerin otobüslere bindirileceği Potoçari’ye yaklaşık 50 otobüs göndermişti.

Ayırma ve transfer işlemi, ertesi gün boyunca devam etti.

Hollandalı Birleşmiş Milletler askerleri, kendi mıntıklarına girmelerine müsaade ederek, hatta bazı olaylarda, aralarında kendileriyle çalışanların aileleri de olmak üzere doğrudan korumaları altındakileri de teslim etmek suretiyle, Sırp askerlerini durdurmak üzere en ufak bir çaba dahi sarfetmedi

Sırp güçleri, ayırmış oldukları erkeklere ait pasaport ve kimlik belgeleri dahil herşeye el koydular ve yaktılar; ayrıca onları, korkunç koşullar altında ve değişik mekanlarda gözaltında tuttular.

Daha sonra ise, ayrılmış bu erkekleri Bratunats yoluna doğru naklettiler.

13 Temmuz’da, Potoçari’deki Luke Okulu dahil rastgele yapılan Boşnak katliamlarına ise, devam edildi.

13 Temmuz akşamına kadar, 20-30.000 civarındaki Boşnak kadın, çocuk ve yaşlı, Bosna-Hersek ordusu denetimindeki bölgeye zorunlu göçe tabi tutuldu; ve artık Potoçari ve Srebrenitsa’da tek bir Boşnak bile kalmamıştı.

Bu arada 12 ve 13 Temmuz’da Bosna Sırp Güçleri, Srebrenitsa’dan Tuzla’ya kafile şeklinde nakledilen Boşnakları, askeri biçimde engellemek ve zarar vermek üzere, güzergâhın değişik noktalarına bazı güçlerini yerleştirmişti.

O ana kadar, temelde Potoçari’deki erkeklere yönelik olan katliam planı, artık kafileden tutuklanan veya teslim alınanlara da uygulanmaktaydı.

Nakledilen kafilelere ağır silahlarla acımasızca saldırı ve gece baskınlarını sürdüren Sırp güçleri, 13 Temmuz akşamına kadar, Bratunats bölgesinde 6.000 civarında Boşnak erkeği ve erkek çocuğunu tutsak etti.

Tutsak edilenler kimlikler, cüzdanlar, saatler ve yiyecekleri dahil tüm özel eşyalarını teslim etmeye zorlandılar.

İsimleri bile kaydedilmemişti.

Bazıları ise, daha teslim olurlarken öldürülmüşlerdi.

13 ve 14 Temmuz boyunca, Bosna Sırp Güçleri ve Bosnalı Sırp sivil yetkililerle; öldürme ve defnetme işlemlerinin tartışıldığı ve üzerinde mutabakatların sağlandığı bir dizi toplantı gerçekleştirildi.

Katliamın gerçekleştirilmesi

Tutsak edilen Boşnak erkeklerin tümünü katletme operasyonları, 13 Temmuz’da başladı.

Bosna Sırp Güçleri’nin Bratunats ve Zvornik tugayları ile 10.uncu Sabotaj Müfrezesi’nden görevlendirilmiş askeri unsurlar, Boşnak tutsakları Jadar (Yadar) deresi kıyılarında, Cerska (Tserska) vadisindeki şose yol boyunca, Bratunats Tugayı karargahında, Sandići (Sandiçi) çayırında, ve Bratunats’taki “Vuk Karadžiç (Karaciç) Okulu” ve çevresinde olmak üzere öldürmeye başladılar.

Aynı gün, daha önce tutuklanmış ve nakil kafilesinden esir alınmış Boşnak tutsaklar, Sandiçi çayırına yakın bir yerdeki Kravica (Kravitsa) Deposu’na götürüldüler.

Orada ilk etapta, çaresizce kendisini savunmak isteyen bir tutsağın Sırp askerinin elinden silahı alma, birini öldürme ve diğerlerini yaralaması sonrasında bir otobüs dolusu tutsak katledildi.

Bundan sonra yaşananlar ise, sadece ve sadece bir soykırım olarak adlandırılabilirdi.

Sırp güçleri, depoyu muhasara altına aldılar ve ardından da tutsaklara top ateşi ve el bombalarıyla saldırdılar.

Saldırı, tüm gece boyunca devam etti.

Sabaha kadar, en az 1.000 kadar Boşnak erkek ve erkek çocuğu öldürüldü.

Kazıcı ve yükleyici iş makineleri, 14 ve 15 Temmuz’da cesetleri taşımak için geldiler.

İlave toplu katliamlar ise, devam etti.

13 ile 17 Temmuz arasında, tutsak erkekler otobüs ve kamyonlarla Bratunats’tan, Zvornik’te çoğu okul binası olan çeşitli toplama merkezlerine götürüldüler.

Feci şekilde dövülmüş, aç ve susuz bırakılmış, sırf Müslüman oldukları için hakaret görmüş tutsaklar, aynı hayvanlardaki gibi küçücük yerlere tıka basa doldurulmuşlardı.

Tutsaklar, Orahovica (Orahovitsa)’taki tarlalık, Petkovići (Petkoviçi)’deki bir baraj, Kozluk’ta taşlıklı bir çukur ve Pilica (Pilitsa)’daki bir çiftlik gibi yakınlardaki bölgelere nakledildiler ve infaz edildiler.

Bir kısmının gözleri ve elleri bağlıydı. Bazılarına da son bir yudum su verildi.

Buna ilave olarak, hayatta olduklarına dair bir bilgi bulunmayan yüzlerce kişi Pilitsa Kültür Merkezi içinde öldürüldüler.

Kazıcı ve yükleyici iş makineleri, infaz anında veya hemen sonrasında ulaşmak üzere toplu katliamdaki cesetleri gömmek için yakınlarda bir yerde hazır beklemekteydiler.

Bu toplu infazların ardından Bosnalı Sırp Güçler, kuşatılmış bölgenin tamamının “temizlik operasyonu” için emir verdiler ve daha küçük ölçekte Zvornik bölgesinde süren infazlar ise, takip eden on gün boyunca devam etti.

Sadece, Srebrenitsa’dan kurtulabilmiş Boşnak erkekleri, Sırp savunma hatlarını aşma ve Bosna-Hersek Ordusu denetimindeki Tuzla bölgesine geçmenin yollarını bulmak üzere, nakledilmekte olan kafileden kaçmış olanlardı.

Cinayetleri ört bas etme çabasındaki Bosna Sırp Güçleri, bir kısım sivil yetkililerin yardımıyla 1995 Eylül ve Ekim’i boyunca, kurbanların cesetlerini gizleme amacıyla, onları Zvornik ve Bratunats yakınlarındaki daha ikincil yerlere taşıyarak, büyük ölçekli operasyonlar gerçekleştirdiler.

Daha ikincil olan bu toplu mezar yerlerini bulmak için bugüne kadar sürdürülen çalışmalar ise, halâ devam etmektedir.

BOSNA’daki SIRP ve HIRVAT VAHŞETİ’NİN ÖZET BİLANÇOSU

Bosna-Hersek’in çeşitli yerlerinde savaş sırasında hedef gözetilerek yapılan bombalama ve diğer askeri saldırılar sonucu, Bosna-Hersek Ordusu mensubu askeri unsurlarındaki kayıplar hariç, YÜZ BİNLERİ AŞAN masum sivil Boşnak katledilerek soykırıma uğradı.

Sadece, savaş sırasında 44 ay boyunca kuşatma altındaki başkent Saraybosna’da, şehirdeki sivilleri hedef alan bombalamalar ve keskin nişancılar tarafından (Merkale Pazar Yeri 1.nci ve 2.nci katliamları dahil) 1.601’i çocuk olmak üzere toplam 11.541 kişi katledildi. Bunların içinde, az sayıda da olsa, sivil Sırp ve Hırvat şehir sakinleri de mevcuttu.

ULUSLARARASI SAVAŞ SUÇLARI MAHKEMESİ’nin “Soykırım” olarak kabul ettiği

Masum Boşnak Sivillere yönelik Katliamlar Listesi

Bijeljina (1992 Nisan): JNA-Jugoslovenska Narodna Armija (Yugoslavya Ulusal Ordusu) komutası altındaki “Arkan’ın Kaplanları” adlı paramiliter grup tarafından 1.000’e yakın sivil Boşnak’ın katledilmesi

Foča (1992 Nisan-1994 Ocak arası): Sırp askeri, polisi ve paramiliter güçleri tarafından gerçekleştirilen toplam 2.704 sivil Boşnak‘ın katledilmesi

Višegrad (1992 Nisan’ında başlayıp süren): Sırp askeri ve polis güçlerince Doğu Bosna’da yapılan etnik temizlik boyunca 1.000-3.000 arası sivil Boşnak’ın katledilmesi

Prijedor (1992 Nisan’ında başlayıp süren): Sırp askeri ve polis güçlerince Kuzey Batı Bosna’da gerçekleştirilen, Bosna Savaşı boyunca Srebrenitsa Soykırımından sonraki 5.200 sivil Boşnak’ın katledildiği 2.nci EN BÜYÜK sivil Boşnak katliamı

Zvornik (1992-1995 arası): Sırp paramiliter gruplarınca, sayısı 700-900 civarındaki Boşnak ve Sırp olmayanlara (sivillere) yönelik uyguladığı şiddet, katliamlar

Snagovo (1992 Nisan): Sırpların, ormanda saklanmakta olan 36 sivil Boşnak’ı yakaladıktan sonra katletmeleri ve delilleri ortadan kaldırmak üzere gömmeleri

Glogova (1992 Mayıs): Sırpların 64 sivil Boşnak’ı katletmeleri

Barimo (1992 Ağustos): Sırpların Barimo köyünün tamamını yerle bir ettiği ve 26 sivil Boşnak’ın katledilmesi

Sjeverin (1992 Ekim): Bosna sınırları içindeki bölgede yer alan Mioče köyünde, bir Sırp otobüsünden Sjeverin köyü mensubu ve Sırbistan vatandaşı 16 sivil Boşnak’ın SIRP paramiliter güçlerce kaçırılması; kaçırılanların, önce Vişegrad’taki Vilina Vlas Oteli’ne götürülerek işkenceye maruz bırakılması; sonra da Drina nehrine götürülerek katledilmesi

Duša (1993 Ocak): HVO-Hrvatsko Vijeće Obrane (Hırvat Savunma Konseyi)’nin topçu bombardımanında GornjiVakuf civarında 10 sivil Boşnak’ın katledilmesi

Štrpci (1993 Şubat): Bosna sınırları içindeki bölgede yer alan Višegrad yakınlarındaki Priboj-Štrpci istasyonunda Belgrad-Bar hattı treninden alınarak 18’i Boşnak, 1’i de Hırvat olan 19 sivilin katledilmesi

Srebrenica’lı Çocuklar (1993 Nisan): Aralarında ilkokul öğrencilerinin de bulunduğu 62 çocuğun Sırp Cumhuriyeti Ordusu’nca Doğu Bosna-Srebrenica’da katledilmesi

Ahmići (1993 Nisan): Bosnalı Hırvat Güçlerce gerçekleştirilen 116 sivil Boşnak’ın katledilmesi

Doljani (1993 Nisan): Bosnalı Hırvat Güçlerin, Doljani ve Sovići köylerinde sayısı belirlenemeyen çok sayıda sivil Boşnak’ın katledilmesi

Stupni Do (1993 Ekim): HVO-Hrvatsko Vijeće Obrane (Hırvat Savunma Konseyi)’nin 37 sivil Boşnak’ı katletmesi

Sarajevo-Merkale Pazarı-1 (1994 yılı 5 Şubat): Sırp Cumhuriyeti Ordusu’nca Sarajevo şehir merkezine gerçekleştirilen havan topu saldırısında 144’ünün yaralı; çoğunluğu Boşnak, Sırp ve Hırvat olmak üzere 68 sivilin katledilmesi

Tuzla (1995 Mayıs): Sırp Cumhuriyeti Ordusu’nca gerçekleştirilen saldırıda 240’ı yaralı olmak üzere 71 sivil Boşnak katliamı

Srebrenica (1995 yılı 11-13 Temmuz): Bosna Kayıpları Arama Federal Komisyonunca düzenlenen “Srebrenica’da Kayıp veya Ölmüş Kişiler Listesi”, içlerinde birkaç düzine kadın ve kızların da bulunduğu; 500 kadarının 18 yaş altında olmak üzere çoğunluğunu erkeklerin oluşturduğu 8.372 ismi barındırmaktadır.

2011 Temmuz’u itibariyle, toplu mezarlarda bulunmuş ceset parçaları üzerinde yapılmış DNA analizleri yoluyla bugüne kadar 6.610 kurban teşhis edilmiş ve Potočari’deki Anıt Mezarlık’a gömülmüştür. Ceset kalıntıları bulunup kimlikler tespit edildikçe her yıl 11 Temmuz’da gerçekleştirilen dini tören sonucu defin işlemleri sürmektedir.

Sarajevo-Merkale Pazarı–2 (1995 yılı 28 Ağustos): Sırp Cumhuriyeti Ordusu’nca Sarajevo şehir merkezine gerçekleştirilen havan topu saldırısında 75’inin yaralı; çoğunluğu Boşnak, Sırp ve Hırvat olmak üzere 43 sivilin katledilmesi

===================================================================================

ULUSLARARASI SAVAŞ SUÇLARI MAHKEMESİ’nin “Soykırım” olarak kabul ettiği

Masum Boşnak Sivillere yönelik Katliamlar Tablosu